संगठनात्मक मॉडल
पशुसेवक भारत पोर्टल का संगठनात्मक मॉडल स्पष्ट उत्तरदायित्व, कार्यक्षमता, पारदर्शिता तथा मानकीकृत संचालन पर आधारित है। इसका उद्देश्य ग्रामीण भारत में पशुपालन सेवाओं की पहुँच, गुणवत्ता एवं समयबद्धता को सुदृढ़ करना है।
मुख्य घटक
- राष्ट्रीय संचालन इकाई (National Operations Unit): नीति-ढांचा, मानक संचालन दिशानिर्देश (SOP), समन्वय एवं निगरानी।
- राज्य समन्वय केंद्र (State Coordination Hub): राज्य-स्तरीय निगरानी, क्षमता निर्माण, प्रशिक्षण एवं रिपोर्टिंग समन्वय।
- ज़िला कार्यान्वयन इकाई (District Implementation Unit): फील्ड-स्तर पर सेवाओं का संचालन, निरीक्षण, डेटा सत्यापन एवं शिकायत समाधान।
- पशुसेवक नेटवर्क (PashuSevak Network): स्थानीय प्रशिक्षित सेवा प्रदाता जो किसानों से सीधे जुड़कर सेवा/सहायता प्रदान करते हैं।
तकनीकी सहायता एवं प्रशिक्षण
प्रत्येक स्तर पर डिजिटल प्लेटफ़ॉर्म की सहायता से निगरानी, प्रशिक्षण, डेटा संग्रहण, सत्यापन एवं विश्लेषण को सक्षम बनाया जाता है। पशुसेवकों को टीकाकरण, प्राथमिक उपचार, जैव-सुरक्षा, पशु-स्वास्थ्य प्रबंधन तथा नई तकनीकों पर नियमित प्रशिक्षण/अप-स्किलिंग दी जाती है।
पारदर्शिता एवं जवाबदेही
शिकायत निवारण तंत्र, सेवा-गुणवत्ता मूल्यांकन, रिकॉर्ड-आधारित रिपोर्टिंग तथा समयबद्ध कार्य-प्रवर्तन के माध्यम से पारदर्शिता एवं जवाबदेही सुनिश्चित की जाती है। आवश्यकतानुसार ऑडिट/समीक्षा भी पोर्टल नीति के अंतर्गत की जा सकती है।
सहभागिता एवं सतत विकास
यह मॉडल किसानों, पशुसेवकों, पशु-चिकित्सा संस्थानों, स्थानीय हितधारकों एवं सहयोगी संगठनों के समन्वित सहयोग पर आधारित है, जिससे सतत पशुपालन विकास एवं सेवा वितरण की प्रभावशीलता बढ़ाई जा सके।